ابو القاسم گرجى
67
ادوار اصول فقه
« الناصر الكبير » صاحب ديلم و طبرستان قرار داشت . از طريق مادر با خاندان « آل بويه » نيز نسبت عرضى داشت . در كتاب ناصريات ، سيّد مرتضى خود گويد : حسن « الناصر الصغير » - كه جد مادر وى است - پسر خالهء « بختيار عزالدوله » بود . « 1 » پدر و اجداد مادرى و پدرى « سيّد » ، نقيبان و اميران حج و واليان مظالم و سفيران پادشاهان بودند . او خود زعيم مذهبى و علمى بود . رئيس و فقيه اماميه ، دانشمند يگانه و اديب فرزانه عصر خويش بود . در حال حيات پدر با اينكه هنوز بيش از 25 بهار از زندگيش نمىگذشت به جانشينى از پدر براى نقابت طالبيان ، نظر در مظالم و امارت حج برگزيده شد . ابن جوزى در منتظم در حوادث 380 گويد : از جمله حوادث اين سال ، فرمان نقابت طالبيان و نظر در مظالم و امارت حج بود كه براى « ابو محمد ، حسين بن موسى ، موسوى » نوشته شد و دو فرزندش « مرتضى ، ابو القاسم » و « رضى ، ابو الحسن » به جانشينى او انتخاب شدند و از دار الخلافه به ايشان خلعت داده شد . « 2 » اين مناصب بزرگ را شريف مرتضى اصالة بين سالهاى 406 - 436 هجرى متصدّى شد . در روز تصدّى ، عهدنامهء او در حضور فخر الملك و اشراف و قضات و فقها قرائت شد و اين عبارت از آن عهدنامه است : « هذا ما عاهد عبد اللّه ابو العباس احمد الامام القادر بالله امير المؤمنين » الى على بن موسى العلوى حين قربته اليه الانساب الزكية و قدمته لديه الاسباب القوية و استظل معه باغصان الدوحة الكريمة و اختص عنده به وسائل الحرمة الوكيدة فقلّد الحج و النقابة و امره بتقوى اللّه » . « 3 » در سال 397 بهاء الدوله به موجب فرمانى سيّد را به ذو المجدين ملقّب ساخت . « 4 »
--> ( 1 ) - ناصريات ، ص 1 ط ايران به سال 1275 . ( 2 ) - صاحب ادب المرتضى در ص 104 - 106 گويد : نقابت سيّد ، نقابت عامّه بوده و امارت او بر حج ولايت بر اقامهء حج و ولايت او بر مظالم ولايت تشريعيه و تنفيذيه و شرط تصدّى اين نوع مناصب اين است كه متصدّى داراى بالاترين مقام علمى و اخلاقى ، و واجد شرائط شرافت و عدالت باشد . ( براى اطلاع بر حقيقت اين مناصب و اقسام و احكام و شروط تصدى آن رجوع شود به « الاحكام السلطانية » تأليف ماوردى معاصر مرتضى ص 164 و 185 و 180 ط بون ) . ( 3 ) - كامل و منتظم حوادث 406 . ( 4 ) - منتظم حوادث 397 .